KANOLA TARIMI

Kanola ve Önemi

Bitkisel yağ kaynağı olarak kanola, Ülkemize Romanya ve Bulgaristan’dan kolza adı altında girmiş ve Trakya’da ekim alanı bulmuştur. Kanola, tanesinde bulunan %38-50 yağ, %16-24 protein, zengin oleik ve linoleik asit miktarı ve yağının kaynama noktasının yüksek olması sebebiyle önemli bir yağ bitkisidir.
Kanola, buğday, şekerpancarı, patates, baklagil, ayçiçeği ve mısır ile mükemmel bir münavebe bitkisi olarak görülmektedir.

-Özellikle tahıllarla yapılan münavebede yabancı ot kontrolünü mükemmel biçimde sağlar.
-Toprak yapısına ve toprağın besleyiciliğine önemli bir katkısı olmaktadır
-Ayrıca, münavebeye girdiği diğer bitkilerin hastalıklarına karşı tampon görevi yapar.

1. İklim İstekleri ve Ekim Zamanı
Kanola bitkisi kışlık ve yazlık olarak ekilmektedir. Ülkemizde esas olarak kışlık kanola ekimi yapılır. Kanolanın kışın zor şartlarına dayanıklılığını artırmak için bitkinin rozet aşamasına (5 gerçek yaprak oluşumu) girmiş olması özellikle arzu edilir. Aksi takdirde bitkiler, kış soğuklarından zarar görürler. Bu durumda, kışın sert geçtiği bölgelerde erken ekim (Eylül ayının ilk haftaları) tercih edilir. Bununla birlikte Ege ve Akdeniz gibi kışın daha yumuşak geçtiği bölgelerde ekim, 10 Ekim ile 10 Kasım arasında olmaktadır. İdeal çimlenme için toprak sıcaklığının en az 10-12 derece olması tercih edilir.

2. Toprak İstekleri ve Hazırlığı
Kanola, göllenen ve aşırı su tutan araziler dışında her çeşit toprakta yetişebilir. Toprak hazırlığında özellikle dikkat edilmesi gereken noktalar aşağıda sıralanmıştır.
-Sağlıklı bitki çıkışları elde etmek ve sonradan oluşacak donlara karşı önlem almak için, toprağın kaymak tabakası bağlamamasına özellikle dikkat edilmelidir.

-Tohum yatağında, tohum ve toprak arasında boşluk kalmamasına dikkat edilmelidir.
-Ekim derinliği çok fazla olmamalıdır. İdeal ekim derinliği 2,5 cm’dir.
-Toprak tavını kaçırıcı aşırı işlemeden kaçınılmalıdır.
-Toprak PH değerinin 4,2 ile 8 olduğu durumlarda yetişebilir. Fakat ideal PH 6-7 arasıdır.

3.Tohumluk
Kanola tarımında, tohumluk konusu apayrı bir önem taşımaktadır. Çiftçiler kendi hasat ettikleri üründen kesinlikle tohumluk ayırmamalıdırlar. Hasat edilen ürün ertesi yıl tohumluk olarak kullanıldığında, yeni ürünün yağında erusik asit ve küspesinde glukosinalat oranı artacaktır. Üreticiler her yıl kontrollü olarak üretilen sertifikalı tohumlukları kullanmalıdırlar. Alınacak tohumluğun, ekileceği bölgede denenmiş ve kış soğuklarına dayanıklı olması gerekmektedir.

4. Ekim Şekli
Kanola ekiminde, yonca tohumu gibi küçük tohumlar ekebilen makinelere ihtiyaç duyulur. Sıra arası mesafe 20 cm, sıra üzeri mesafe ise 3-4 cm olabilir. Ekim derinliği ise 1.5-2 cm civarında olmalıdır. Aşırı sık ve derin ekimlerden kaçınılmalıdır. Kanola ekiminde, tohum ağırlığı değil, tohum sayısı esas alınmalıdır. Toprak yapısı ve ağır kış koşullarına bağlı kayıplar göz önünde bulundurularak birim alana ekilecek tohum miktarına karar verilmelidir. Üreticiler, örnek (üniform) yapıda yetişmiş bir bitki elde etmeyi hedeflemelidir. Bu da kanola için metrekarede 50-60 bitki demek olup, bunun gerçekleşmesi için metrekareye 120 adet tohum atılması gerekmektedir. Olumlu ekim şartlarında bu miktar azaltılabilir. Bununla birlikte pratikte dekar başına ekilecek tohum miktarı 400-700 gr olarak hesaplanabilir. Serpme ekim yapıldığı hallerde, ekim miktarında hassas bir denetim yapılamaz. Serpme ekimlerde kış zararı yoğun olacağından, ekim miktarı artırılmalıdır. Havalı mibzerlerde 1,5 mm çaplı 100 delikli plaka ile ekim gerçekleştirilebilir.

5.Bakım ve Yabancı Ot Mücadelesi
Zamanında yapılan ekimlerde, kanola gür yetişeceği için içerisinde yabancı ot barındırmaz. Kanola içinde yetişen geniş yapraklı yabancı otlar için trifularin içerikli ilaçlardan 200gr/dekar kullanılması tavsiye edilir. Kanola içinde yetişen özellikle yabani hardalın ortadan kaldırılması önemlidir. Bunun trifularin ile kontrolü mümkün değildir. Eğer yoğun değil ise en azından çapa ile giderilmesi gerekir. Ayrıca suyun göllendiği veya taban suyunun yükseldiği zamanlarda, fazla su tahliye edilmelidir.

6.Gübreleme
Kanoladan iyi bir verim almak için dekara 12-14 kg saf azot, 7-8 kg fosfor verilmelidir. Ayrıca her 50 kg verim için 1 kg saf (S) kükürt gerekmektedir. Buna göre piyasada bulunan hazır gübrelerin, aşağıda açıklanan zaman ve miktarlarda üç ayrı uygulama olasılığı söz konusudur.

-Ekim öncesi 15 kgDAP+10-15 kg Amonyum Sülfat Sapa kalkma dönemi Amonyum Sülfat 20-25 kg/dekar veya 15 kg/dekar üre,
-Ekim öncesi 30-35 kg/dekar olarak 20.20.0 gübresi sapa kalkma dönemi Amonyum Sülfat 20-25 kg/dekar veya 15 kg/dekar üre,
-Ekim öncesi 40 kg/dekar olarak 15.15.15 gübresi sapa kalkma dönemi Amonyum Sülfat 20-25 kg/dekar veya 15 kg/dekar üre.

7.Ekim Nöbeti
Kanola tarımında yüksek verim elde etmek için münavebeli ekim şarttır. Kanolanın ekim nöbetine dahil edilmesinin başlıca yararları şunlardır.
-Buğday için sorun yaratan çok yıllık otların kontrolüne yardımcı olur.
-Toprağın yapısını iyileştirip, taşıdığı besin değerini artırır.
-Münavebeye girdiği diğer ürünlerle bu ürünlere ait hastalıklar arasında tampon görevi görür. Bu sayede hastalık oranı en aza iner.

Kanola, birçok bitkiyle münavebeli ekime elverişlidir ve çeşitli ekim modelleri bulunmaktadır.
-1. Model: Ayçiçeği+Kanola+Buğday+Mısır
-2. Model: Buğday+Kanola+Baklagil+Ayçiçeği
-3. Model: Buğday+Kanola+Şekerpancarı+Kavun-Karpuz
-4. Model: Ayçiçeği+Kanola+Buğday

Buğdayda kullanılan bazı gramlı yabancı ot ilaçları, tarlada bıraktıkları kalıntı nedeniyle kanolaya zarar vermektedir. Bu nedenle, bir sonraki yıl kanola tarımı yapılacaksa bu tür ilaçlar kullanılmamalıdır.

8.Kanola Hastalık ve Zararlıları
Türkiye’de yaygın ekim alanı bulunmadığından, hastalık ve zararlı sorunu henüz yoğunluk kazanmamıştır. Bununla birlikte lahanagillerin ortak zararlıları olan afit, lahana kelebeği ve lahana sineği yoğun görüldükleri takdirde gerekli müdahale yapılmalıdır.

9.Tohum Bağlama
Kanola, kolayca döl tutabilmek ve yüksek verim sağlamak için, çiçeklenme döneminde bal arılarına yüksek oranda ihtiyaç duyar. Dolayısıyla kanola tarlalarının yakınında arı kovanı bulunması arzu edilir. Bu durum sağlandığı takdirde, kanola çok yoğun çiçeklenen bir kültür bitkisi olarak bal üretiminde de verimde önemli bir artış sağlar. Kanola gelişiminde, çiçeklenme ve döllenme alttan yukarı doğru olmaktadır.

10.Hasat ve Depolama
Kanola, iklim şartlarına ve çeşit özelliğine bağlı olarak, çiçeklenmeden 40-50 gün sonra hasat olumuna gelir. Kanola hasat olumuna geldiğinde, bitkilerin sap, yaprak ve kapsülleri tamamen kuruyup sararır hatta kırmızımsı sarı bir renk alır. Tohum kahverengiye dönmüşse hasat zamanı gelmiş demektir. Kanola bitkisinde olgunlaşma aşağıdan yukarı doğru olduğundan, hasatta bitkilerin tam olgunlaşması beklenirse alttaki kapsüllerde çatlama ve dökülme görülür. Erken yapılan hasatta ise üst kapsüller tam olgunlaşmadığından verim kaybı olur. Kanola taneleri çok küçük olduğundan, hasada başlamadan önce biçerdöver ayarları çok iyi yapılmalıdır. Hasat rutubeti %10 ile %14 olarak yapılır daha sonra kurutma yapılır. Emniyetli bir depolama için dane rutubeti %9’u geçmemelidir. Aksi takdirde çabuk kızışma ve küflenme gözlenir. Depolamada yığının yüksekliği en fazla 80 cm olmalıdır. Zaman zaman yığın aktarılmalıdır.

11.KANOLA TARIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

1.Ekim Zamanı
-Kış şartlarına dayanıklılığı sağlamak için karasal iklimin bulunduğu iç bölgelerde ekim tarihi Ağustos sonu, Eylül ortası olmalıdır.(Eylül sonuna kadar çıkış mutlaka sağlanmalıdır.)
-Ilıman iklimin bulunduğu Marmara Bölgesi, Karadeniz sahil kesimi vs yerlerde ekim Eylül ayı içinde yapılmalı, Ekim ayına kadar ekim işlemi muhakkak bitirilmiş olmalıdır.
-Akdeniz ve Ege Bölgesi’nde ekimler, Ekim ayı içinde başlamalı, Kasım başında bitirilmelidir.

2.Toprak Hazırlığı
Çok iyi bir tohum yatağı hazırlanmalıdır. Ekim sonrası, tarlaya mutlaka merdane (veya ağır tapan) çekilmelidir. Ekim öncesi toprak tavının (yeterli nemin) olmasına dikkat edilmelidir. Türkiye’de düzenli yağış olmadığından, toprak tavının sağlanması için sulama yapılması gerekmektedir. Bu sayede homojen bir çimlenme ve iyi bir çıkış gerçekleşir. Derin ekimden kaçınılmalıdır. Mibzer, metrekareye 120 tohum bırakacak şekilde ayarlanıp ekim yapılmalıdır.

3.Ekim Nöbeti
Münavebede 2. ürün olarak mısır, ayçiçeği gibi ürünler ekilecekse, 1. ürün için erkenci kanola çeşitleri tercih edilmelidir. Buğdayda kullanılan gramlı ot ilaçlarının bakiyesine (kalıcılığına) dikkat ediniz. Detaylı bilgi için Ekim Nöbeti kısmına bakınız.

4.Yabancı Ot Mücadelesi
Yabancı otlar ile mücadelede ekim öncesi trifularin grubundan ilaç uygulanmalıdır. Dar yapraklı yabancı otlar ile mücadeleye, otlar görüldüğünde başlanmalı, geç kalınmamalıdır. Papatya problemi olan bölgelerde Mart ayı başında mücadele yapılmalıdır.

5.Hastalık ve Zararlılarla Mücadele
Kanola bitkisi 30 cm’ye ulaştığında, lahanagillerin ortak zararlıları olan afit, lahana kelebeği, lahana sineği yoğun görüldüğü takdirde gerekli mücadele yapılmalıdır. Aynı dönemde, mantari hastalıkların da bulunması durumunda, bir insektisit ve bir fungusit karıştırılarak beraber uygulanabilir.
Kanola bitkisinde çiçeklenme sonuna doğru zararlılar artacak olursa, ilaçlama önerilir; aksi takdirde verim kaybı yaşanabilir.

6.Hasat
Hasat döneminde biçerdöverlerin dane kaybının en aza indirilmesi için biçer ayarına dikkat edilmelidir.
Hasat sabah erkenden, 7-12 saatleri arasında yada akşam 18’den sonra yapılmalıdır.