SOYA TARIMI

Soya ve Önemi

Yağ bitkisi olan soya, içerdiği yüksek orandaki protein miktarı ile de insan beslenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Soyanın bileşiminde ortalama %36 protein, %18 yağ, %20 karbonhidrat, %5 mineral maddeler ve %1 lesitin mevcuttur. Soyanın sahip olduğu bu protein, yağ ve mineral madde miktarı, fasulye ve mercimekten daha fazladır. İnsan beslenmesinde değerli bir besin maddesi olan soyanın hayvan beslenmesindeki önemi de büyüktür. Yağı alındıktan geriye kalan küspesi hem insan, hem de hayvan besini olarak kullanılır. Baklagil bitkilerinden olan soya toprağı azotça zenginleştirmekte, kendisinden sonraki bitkilere otsuz, kabartılmış ve uygun bir toprak bırakır.

1. İklim ve Toprak İsteği

1.1 İklim İsteği
Soya sıcağı seven, tropik ve subtropik bölgelerde iyi gelişen bir bitkidir. Gelişme sürecince 2500-3000 ºC lik ısı toplamına ihtiyaç gösterir. Tohumlarının çimlenebilmesi ancak +8 ºC de olur ve (-1.5)-(-2.5) ºC de donar.

1.2 Toprak İsteği
Soya çorak, dreneji kötü, çok kumlu topraklar dışında değişik bünye ve yapıdaki topraklarda yetişebilir. Soya pamuk ve buğdaya nazaran tuzluluğa daha hassastır. En uygun PH isteği 6.0-6.5 olup asit topraklarda manganez zehirlenmesi ve soya bakterisi faaliyetlerinde durma, PH'ı 7.5'den yukarı topraklarda demir noksanlığı görülebilir.

2.. Yetiştirme Tekniği

 

2.1 Ekim Nöbeti
Değerli bir münavebe bitkisi olduğundan Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri sulanabilir tarım alanlarında; ana ürün olarak ekilen buğday – pamuk münavebesinden sonra başarılı bir şekilde yetiştirilebilmektedir.

2.2 Çeşit
Soya, kısa gün bitkisi olduğundan gün uzunluğuna reaksiyonu çeşit ve ısıya bağlıdır. Buğday-arpa hasadı ile sonbahar yağışları arasındaki zaman, bölgeler ve iller düzeyinde farklı olduğundan ekilecek çeşitlerin olgunlaşma gün sayıları bu zaman aralığına uygun olmalıdır.

2.3 Toprak Hazırlığı
İkinci ürün ekilecek soya için, ana ürün buğday veya arpa hasadında bitkiler mümkün olduğu kadar dipten biçilmelidir. Daha sonra tarla, hasat artığı saplardan temizlendikten sonra hemen tav suyu verilerek tava getirilmelidir. Eğer çiftçinin elinde anız mibzeri varsa hiç bir toprak işlemesi yapılmadan ekime geçilmelidir. Anız mibzeri bulunmadığında toprak kültüvatörle sürülüp, arkasından bir tapan çekilerek tarla ekime hazırlanmalıdır.

2.4 Ekim
Soya ekiminde sıra arası mesafe 60-65 cm, sıra üzeri mesafe 4-5 cm olacak şekilde dekara ortalama 7-8 kg tohum atılmalıdır. E4-5 cm ekim derinliği soya için yeterlidir. Ekim mibzerle yapılmaktadır. Soya tohumlarının ekimden önce soya bakterisi ile aşılanması verimi arttırır. Bunun için 100 kg tohuma 600-700 gr bakteri kültürü hesabıyla aşılama yapılmalıdır. Bakteri kültürü tohuma karıştırılmadan önce tohumlara yarım litre kadar su püskürtülerek hafifçe nemlendirilir. Bakteri aşılaması hemen ekilecek tohum miktarına göre yapılmalıdır. Tohumlar mutlaka ekileceği gün aşılanmalıdır.

2.5 Gübreleme
Soyanın gübre ihtiyacı, saf madde olarak 3 kg azot ve 10 kg fosfordur. Gübrelerin tamamı ekimle birlikte mibzerle verilir. Önerilen bu gübre miktarı kullanılmadan önce mutlaka toprak analizi yaptırmak gerekir.

2.6 Sulama
Yaz yağışı yeterli olan bölgelerde sulama suyu ihtiyacı olmayabilir. Ancak Türkiye’de haziran ayı ekim koşullarında mutlaka sulama yapılmalıdır. Soyada sulama uzun tava yöntemiyle yapılmalıdır. Bunun için tarlaya, biçer döver tablası genişliğinin katları şeklinde border diskle seddeler çekilerek tava genişliği, tarlanın tasviye ve eğim durumuna göre de tavaların boyları belirlenir. İlk sulamaya bitkilerin çıkışından 10-12 gün sonra başlanır. İlk sulamanın zamanında ve erken olarak yapılması, bitki boyunun artması ve baklaların daha yukarıda bağlanması açısından önemlidir. Bitkilerin alt yapraklarında sararmalar başlayınca sulamaya son verilmelidir.

2.7 Bakım
Bitkiler toprak yüzüne çıkıp sıralar tamamlandığında ve 5-7 cm boylandığında kaymak kırma ve otlanma için hafif çapalama yapılmalıdır. Mibzer ayarından dolayı ekim sık yapılmışsa, bu çapalama esnasında, bitkilerin 4-5 cm sıra üzerini sağlayacak şekilde seyreltmede yapılmalıdır. Diğer çapalamalar, sulamalardan sonra bitkiler sıra aralarını kapatıncaya kadar 2-3 defa yapılır.

2.8 Hastalıklar, Zararlılar ve Mücadele
Soyada yaygın olan hastalıklar; Soya Mozaik, Sarı Mozaik, Antraknoz, tomurcuk, bakla ve gövde yanıklığı, zararlılarından ise beyaz sinek, yeşil kurt, prodenia, kırmızı örümcek ve tarla faresidir. Bunların görünmesi halinde en yakın tarım kuruluşuna başvurulmalıdır.

2.9 Hasat, Harman ve Depolanması
Soyanın hasat zamanı, yaprakların sarararak çoğunun döküldüğü, baklaların kahverengileştiği ve alt baklalara ait danelerin dişle zor kırılacak kadar sertleştiği devredir. Erken yapılan hasatta danelerde ezilme ve buruşma meydana gelir. Hasat zamanında gecikmede ise baklaların çatlayarak dane dökümüne, dolayısıyla da verim kaybına neden olur. Soya hasadı biçer döverle yapılır. Biçer döver hasadı dışında ayrıca bitkiler orakla da biçilerek, 3-4 gün bekletilerek ve daha sonrada batöze verilerek harmanlanır.
Depolanacak soyada kızışma ve küflenmeyi önlemek için, danelerdeki nem oranının %15'i geçmemesi gerekir.

3. Verim
Soyanın her iklim ve toprak koşullarına uyabilecek çok sayıda çeşidi vardır. Dekara 80-400 kg arasında verim verir. Ortalama olarak bölgemizde 150-250 kg arasında verim alınmaktadır. Aynı zamanda dekardan 200-400 kg saman elde edilir.